7. Sınıf Fen Bilimleri Elektriklenme Test 2 Çöz

Defne, elektriklenme hakkında iki farklı açıklamayla karşılaşıyor. Bir internet paylaşımında “Cisimlerin birbirine elektriksel kuvvet uygulayabilmesi için mutlaka temas etmesi gerekir.” ifadesi yer alıyor. MEB ders kitabında ise elektriklenmenin temas olmadan da gözlemlenebileceği belirtiliyor. Defne, yüklü bir çubuğu dokundurmadan nötr metal bir levhaya yaklaştırdığında levhanın çubuğa yöneldiğini gözlemliyor.

Laboratuvarda K metal küresinin yük işareti başlangıçta bilinmiyor. Negatif yüklü bir çubuk K’ye dokundurulmadan yaklaştırıldığında çekme gözleniyor. Daha sonra pozitif yüklü başka bir çubuk K’ye dokundurulmadan yaklaştırıldığında itme gözleniyor. Her denemeden sonra çubuk uzaklaştırılıyor ve K’nin net yükü değişmiyor.

Görselin solunda negatif yüklü bir elektroskobun açık yaprakları bulunuyor. Sağdaki aşamada pozitif yüklü bir çubuk, elektroskobun topuzuna dokunmadan yaklaştırılıyor; elektroskop topraklanmıyor. Yapraklar ilk duruma göre biraz birbirine yaklaşıyor. Görseldeki yük işaretleri, olayı anlamayı kolaylaştıran temsilî işaretlerdir.

Başlangıçta nötr olan ve yalıtkan ayak üzerinde duran metal elektroskobun topuzuna pozitif yüklü iletken bir çubuk dokunduruluyor. Bir süre sonra çubuk uzaklaştırıldığında elektroskop yapraklarının açık kaldığı gözleniyor. Elektroskop, işlem boyunca topraklanmıyor.

Yaren, aynı balonu aynı yün kumaşa aynı süre sürterek eş büyüklükteki hafif kâğıt parçalarına aynı uzaklıktan yaklaştırıyor. Diğer koşullar sabitken deneyi kuru ve nemli ortamda üçer kez tekrarlıyor. Balona doğru hareket eden kâğıt sayıları kuru ortamda sırasıyla 6, 7, 6; nemli ortamda 2, 3, 2 oluyor. Balonun net elektrik yükü doğrudan ölçülmüyor.

Görseldeki yalıtkan ayaklar üzerindeki özdeş ve iletken iki metal küreden soldakinin net yükü +6 birim, sağdakinin net yükü −2 birimdir. Küreler birbirine dokunduruluyor, yük paylaşımı tamamlandıktan sonra yeniden ayrılıyor. Ortamla yük alışverişi olmadığı ve özdeş kürelerin eşit net yükle ayrıldığı kabul ediliyor.

Bilim müzesinde Faraday kafesi üzerine çalışan Naz, iletken metal örgüyle çevrili bir modelin içine hassas bir alıcı yerleştiriyor. Dış yüzeye yüksek gerilimle oluşturulmuş kontrollü elektriksel boşalma uygulandığında içteki alıcının doğrudan etkilenmediğini gözlemliyor. Müze rehberinde metal gövdeli araçların dış kabuğunun benzer bir koruyucu etki oluşturabildiği açıklanıyor.

Görselin solunda elektriksel boşalma iki bulut arasında, sağında ise bir bulut ile yeryüzü arasında gösteriliyor. İki olay da elektrik yüklerinin ayrılması ve boşalmasıyla ilişkilidir. Görsellerdeki yollar, gerçek boyut ve uzaklıklara göre çizilmemiştir.

Efe, sentetik tabanlı ayakkabılarıyla kuru bir halı üzerinde yürüdükten sonra metal kapı koluna elini yaklaştırdığında kısa bir çıtırtı duyuyor. Temas anında çok kısa süren küçük bir kıvılcım oluştuğunu görüyor. Aynı işlem gün içinde her seferinde aynı şiddette gerçekleşmiyor.

Görseldeki dört metal kürenin kırmızı artı işaretleri pozitif, mavi eksi işaretleri negatif elektrik yükünü temsil etmektedir. Kürelerin içindeki işaret sayıları, her kürenin net yükünü belirlemek için kullanılacaktır. Küreler birbirine dokundurulmadan ikişer ikişer yaklaştırılıyor; yük miktarları değişmiyor. Kürelerin yerleri sol üst, sağ üst, sol alt ve sağ alt olarak belirtiliyor.