7.Sınıf Fen Bilimleri Elektriklenme Test 3 Çöz

Yalıtkan ipe asılmış başlangıçta nötr küçük bir alüminyum folyo topa negatif yüklü plastik çubuk yaklaştırılıyor. Top önce çubuğa doğru hareket ediyor. Çubuğa kısa süre dokunduktan sonra yeniden serbest bırakıldığında ise çubuktan uzaklaşıyor. Çubuk deney boyunca negatif yüklü kalıyor; folyo topun başka bir cisimle yük alışverişi olmuyor.

Bilim merkezinde kontrollü olarak kullanılan Van de Graaff üretecinin metal küresine, yalıtkan platformda duran öğrencinin eli temas ettiriliyor. Kısa bir süre sonra öğrencinin kuru saç tellerinin görseldeki gibi birbirinden uzaklaştığı gözleniyor. Gösteri, görevli eşliğinde ve güvenlik önlemleriyle gerçekleştiriliyor.

Özdeş metal K ve L kürelerine ayrı ayrı aynı miktarda negatif net yük veriliyor. K küresi plastik yalıtkan ayakta, L küresi ise topraklama hattına bağlı metal ayakta tutuluyor. Diğer ortam koşulları aynıdır. Bir süre sonra K yükünün büyük bölümünü korurken L’nin net yükünün sıfıra yaklaştığı ölçülüyor.

Görselde soldan sağa sırasıyla K, L ve M olarak bulunan üç özdeş metal küre yalıtkan ayaklar üzerindedir. Başlangıçtaki net yükleri K için +8, L için −4 ve M için 0 birimdir. Önce yalnız K ile L dokundurulup ayrılıyor. Ardından yalnız L ile M dokundurulup ayrılıyor. Her temasta yükler eşit paylaşılacak kadar bekleniyor; çevreyle yük alışverişi olmuyor.

Bir yakıt dolum tesisinde tanker gövdesi ile metal dolum borusu aktarım başlamadan önce iletken bağlantıyla birbirine ve uygun topraklama sistemine bağlanıyor. İşletmenin güvenlik yönergesinde sıvı akışı sırasında elektriksel yük birikimi olabileceği, uygun koşullarda oluşacak kıvılcımın yangın riski taşıdığı açıklanıyor.

Bir metal kürenin temsilî yük modelinde başlangıçta 11 birim pozitif, 14 birim negatif yük vardır. Daha sonra başka bir iletkenle yapılan kontrollü temas sırasında küreden dışarıya 5 birim negatif yük aktarılıyor. Bu işlemde kürenin pozitif yük miktarı değişmiyor ve çevreyle başka yük alışverişi olmuyor.

Görsel, başlangıçta nötr ve yalıtılmış aynı elektroskopta sırayla yapılan üç işlemin sonucunu göstermektedir. Önce negatif yüklü iletken çubuk topuza dokunmadan yaklaştırılır; yapraklar açılır. Çubuk uzaklaştırılınca yapraklar kapanır. Son olarak aynı çubuk topuza kısa süre dokundurulup uzaklaştırıldığında yapraklar açık kalır. Elektroskop hiçbir aşamada topraklanmamıştır.

Görselde elektrik yüküyle yüklenmiş negatif yüklü plastik tarak, yalıtkan bir yüzeyde serbestçe hareket edebilen başlangıçta nötr metal kutuya dokunmadan yaklaştırılıyor. Kutu tarağa doğru yuvarlanıyor. Daha sonra yük ölçümü yapıldığında kutunun toplam net yükünün yine sıfır olduğu belirleniyor.

Lazer yazıcı prensibini modelleyen bir düzenekte negatif yüklü toner tanecikleri, pozitif yüklenmiş baskı yüzeyinin istenen bölgelerine yöneliyor. Ardından uygulanan ısı, toner taneciklerini kâğıda kalıcı biçimde sabitliyor. Isıtıcının kapalı olduğu denemede toner yüzeye yine geliyor ancak kolayca silinebiliyor.

Yalıtkan iplerle asılan K, L, M ve N metal kürelerinin tamamı net elektrik yüküne sahiptir. Küreler birbirine dokundurulmadan ikişer ikişer yaklaştırılıyor. K ile L birbirini itiyor, L ile M birbirini çekiyor, M ile N birbirini itiyor. Deney boyunca hiçbir kürenin net yükü değişmiyor.