7.Sınıf Türkçe Metin Türleri ve Yapıları Test 6 Çöz

“Köy Fırınında Ekmek” başlıklı bilgilendirici yazının ilk bölümünde taş fırın ile elektrikli fırının ısıyı verme biçimleri karşılaştırılır; iki yöntemin hamurun pişmesini farklı hızlarda etkileyebileceği belirtilir. İkinci bölümde yazar, hamurun kalınlığının ve fırın sıcaklığının pişme süresini neden değiştirebildiğini açıklar. Son bölümde ise belirli bir ekmek çeşidi için izlenen adımlar sıralanır; sıcaklığın her fırında aynı sonucu vermeyebileceği ve bu nedenle pişmenin gözle de kontrol edilmesi gerektiği eklenir. Yazar, yazının üç bölümünü farklı görevlerle hazırlamıştır.

Bir okur, kentteki eski tramvayların fotoğraflarının yer aldığı kitabı inceler. Kitabın düzenini başarılı bulur; fotoğrafların çekildiği tarihler ve yerler açıkça yazılmıştır. Bununla birlikte bazı fotoğrafların yanındaki açıklamalar yalnızca “güzel bir gün” gibi genel ifadelerden oluşmaktadır. Okur, kitabı hazırlayanların fotoğrafların duygusunu öne çıkarmak istemiş olabileceğini düşünür ancak bu tercihin tarihî bağlamı anlamayı zorlaştırdığını savunur. Bir dergi için yazacağı eleştiride, hem güçlü yönü teslim etmek hem de eksikliği somut ölçüte dayandırmak istemektedir.

Bir yazar, sisli bir sabahı anlatan metnini önce şöyle başlatır: “Çarşının bakır çatılarında ince bir nem parlıyordu. Dar sokak boyunca asılı tabelalar sisin içinde silikleşmişti. Taş basamakların arasından ot kokusu yükseliyordu.” Editör, bu girişin atmosfer oluşturduğunu ancak henüz olay örgüsünü başlatmadığını söyler. Yazarın amacı, ortamı anlatmayı sürdürürken bir kişinin kararını ve bu kararın doğurduğu yeni durumu da metne katmaktır.

Bir tiyatro sahnesinde Elif, orkestra seçmelerine katılmak için hazırladığı kemanın yayını kutusuna yerleştirir. Ablası, akşam ailece yapılacak ziyarete birlikte gitmeleri gerektiğini söyler. Elif seçmelere geç kalırsa sıranın başkasına verileceğini, ablası ise ziyaretin ertelenemeyeceğini belirtir. Tam bu sırada kapı çalar. Sahne metninin sonraki bölümünde gerilimin konudan uzaklaşmaması; ziyaret ile seçme saatlerinin çatışmasını daha belirgin hâle getiren yeni bir bilgi sayesinde ilerlemesi istenmektedir.

Bir belediye bülteninin taslağında şöyle yazıyor: “Semt pazarının çıkışında biriken kasalar yaya yolunu daraltıyordu. Çünkü satıcıların boş kasaları bırakabileceği ayrı bir alan bulunmuyordu. Görevliler pazara yakın bir noktada kasa toplama yeri belirledi ve satıcıları bu alanı kullanmaları konusunda bilgilendirdi.” Editör, yazının yalnızca sorunu ve yapılan düzenlemeyi açıklamakla kalmayıp bu düzenlemenin sorunu ne ölçüde azalttığını da göstermesini istiyor. Henüz düzenlemenin sonucuna ilişkin bir bilgi verilmemiştir.

Bir şehir tarihi dergisi, eski evlerin çatılarında kullanılan iki malzemeyi tanıtır. İlk örnekte kiremitlerin üst üste bindirilerek yerleştirildiği, ikinci örnekteyse taş levhaların belirli bir eğimle döşendiği açıklanır. Her iki yöntemin de yağmur suyunu yapıdan uzaklaştırma amacı taşıdığı belirtilir. Ardından yazar, çatı malzemesinin seçiminin yalnızca malzemenin özelliklerine değil, bölgenin iklimine ve yapının taşıma koşullarına da bağlı olabileceğini vurgular. Editör, okurun iki örneği birbiriyle ilişkilendirmesini sağlayıp sonraki genel açıklamaya geçecek bir cümle aramaktadır.

Aynı vapur iskelesiyle ilgili iki kısa yazı yayımlanır.

I. yazı: “İskelenin yolcu bekleme bölümü son düzenlemede genişletildi. Kapalı alanda oturma yerleri artırıldı; iskeleye giriş ve çıkış için ayrı geçişler oluşturuldu. Düzenleme, hafta içi sabah seferleri başlamadan tamamlandı.”

II. yazı: “İskelede daha fazla koltuk bulunması elbette sevindirici. Yine de bekleme alanının rahatlığı yalnızca oturma sayısıyla ölçülmemeli. Yolcuların yönlerini kolay bulup bulmadığı da düzenlemenin başarısını belirler. Bu nedenle değişikliklerin, farklı yolcu gruplarının deneyimi dinlenerek değerlendirilmesini gerekli görüyorum.”

İki yazı da yeni düzenlemeyi ele almaktadır.

Yaman, mahalledeki satranç buluşmalarında kaybettiği oyunların ardından taşları hızla toplayıp masadan kalkardı. Bir gün kendisinden küçük bir oyuncu, oyunun sonunda yaptığı hamleyi açıklamak istediğinde Yaman dinlemeden uzaklaştı. Sonraki hafta kulüpteki yaşlı oyuncu ona, “Taşların yerini ezberlemekten çok neden yer değiştirdiklerini anlamaya çalış.” dedi. Yaman bir süre bu sözleri düşündü. Öykünün devamında yazar, Yaman’ın başkalarının düşüncelerine yaklaşımının değiştiğini doğrudan söylemek yerine davranışlarıyla göstermek istiyor.

Bir doğa dergisindeki “Kumun İzleri” başlıklı yazı, kumulların rüzgârla taşınan tanelerin birikmesiyle oluştuğunu açıklayarak başlar. Ardından kıyıdaki kumullarla iç kesimlerdeki kumullar ayrı başlıklar altında ele alınır. Kıyı kumullarının yakınındaki bitki örtüsünden, iç kesimlerdeki kumulların ise çevresindeki kurak alanlardan örnekler verilir. Yazının sonunda bu ayrımın bütün kumulları kesin çizgilerle ikiye bölmediği, bazı bölgelerde birden fazla çevresel özelliğin birlikte görülebileceği belirtilir. Editör, metnin yalnızca kumulları tanıtmakla kalmadığını, okurun karşılaştırma yapmasını da sağladığını düşünür.

Kervansaraydaki restorasyon sırasında bulunan eski bir seyahat defterinin son iki yaprağı kayıptı. Müze görevlisi Nil, defterin hangi yoldan kente ulaştığını açıklayan bölümün tam da bu yapraklarda olduğunu düşünüyordu. İnceleme yapan cilt ustası, ilk gün defterin arka kapağında alışılmadık bir kabarıklık fark etmiş ancak kapağa zarar vermemek için dokunmamıştı. Nil başka arşivlerde araştırma yaptı, bir sonuç bulamadı. Serginin açılmasına bir gün kala ustanın bu gözlemini hatırladı ve ondan kapağı koruyarak incelemesini istedi. Usta dikkatli bir işlemle kapağın içindeki boşluğu açtı. Hikâye burada sona erecektir.