6.Sınıf Sosyal Bilgiler Ortak Mirasımız Test 6 Çöz

Gaznelilerle ilgili bir tarih sergisinde şu iki bilgi panosu yer almaktadır:
I. Gazneli Mahmud'un Hindistan'a yaptığı seferler siyasi etki alanını genişletmiş ve bölgede İslamiyet'in yayılmasına katkıda bulunmuştur.
II. Gazneli hükümdarları saraylarında şairleri ve bilim insanlarını desteklemiş; Mahmud, Bîrûnî'yi sarayına davet ederek araştırmalarına imkân sağlamıştır.
Sergi küratörü, iki panodan hareketle devletin faaliyetlerini tek bir alanla sınırlamayan bir sonuç yazmak istemektedir.

İslamiyet sonrası Türk devletlerinde dil kullanımıyla ilgili bilgiler şöyledir:
• Karahanlılar: Resmî dil Türkçedir; Uygur ve Arap alfabeleri kullanılmıştır.
• Gazneliler ve Büyük Selçuklular: Resmî yazışmalarda ve bazı edebî eserlerde Arapça ile Farsça öne çıkmış; sarayda ve halk arasında Türkçe konuşulmaya devam etmiştir.
Bir araştırmacı, “Bir devletin yazışma dili değişirse halkın konuşma dili de aynı biçimde değişir.” görüşünü bu bilgilerle sınamaktadır.

Karahanlılar Dönemi'ne ait iki eser için bir kütüphane şu tanıtım bilgilerini yayımlamıştır:
• Kutadgu Bilig: Yusuf Has Hâcib'in hükümdarlara ve gelecek nesillere devlet yönetimi konusunda öğütler verdiği eserdir.
• Divanü Lügati't-Türk: Kaşgarlı Mahmud'un Türk boylarının lehçelerinden ve yaşamından örnekler verdiği, Türkçeyi tanıtmayı amaçlayan eserdir.
Kütüphane, “Bu iki eserin bir arada bulunması dönemin yazılı kültürü hakkında ne gösterir?” sorusuna cevap aramaktadır.

Bir edebiyat araştırmasında üç kayıt yan yana getirilmiştir:
• İslamiyet öncesi dönemde destan ve efsaneler sözlü kültürde önemli yer tutmuştur.
• Türk-İslam döneminde Dede Korkut Hikâyeleri ve Satuk Buğra Han destanı gibi anlatılar yaşamaya devam etmiştir.
• Bu dönemde din büyükleri ve tarihî kişilerin yaşamlarını konu alan menkıbeler de yaygınlaşmıştır.
Araştırma ekibi, bu kayıtları “eski anlatı biçimlerinin yeni kültürel çevrelerdeki durumu” açısından değerlendirecektir.

Bir sanat tarihi çalışmasında iki dönemden örnekler karşılaştırılmaktadır:
I. İslamiyet öncesi bozkır kültüründe kemer tokası, halı ve at koşum takımı gibi taşınabilir eşyalarda hayvan motifleri kullanılmıştır.
II. Karahanlılar Dönemi'nde mimari yapıların süslenmesinde geometrik düzenlemeler ve bitkisel motifler geliştirilmiş; bu düzenlemelerde geometri bilgisinden yararlanılmıştır.
Araştırmacı, iki örneğin Türk sanatındaki süreklilik ve değişimi hangi yönlerden gösterdiğini açıklamak istemektedir.

Bir Türk-İslam şehrinde üç kurumun işlevi şöyle özetlenmiştir:
• Ribat (kervansaray): Ticaret yolundaki yolculara güvenli konaklama sağlar.
• Medrese: Öğrencilerin eğitim gördüğü ve âlimlerin yetiştiği kurumdur.
• Vakıf: Bu tür toplumsal hizmetlerin giderlerinin karşılanmasına destek olur.
Şehirdeki tüccarlar, ticaret yolunun kullanılmasını kolaylaştıracak ve eğitim hizmetinin devamlılığını sağlayacak ortak bir yardım programı tasarlamaktadır.

Tarih müzesinde mezar mimarisiyle ilgili iki bilgi kartı hazırlanmıştır:
• İslamiyet öncesinde Türkler, özellikle hükümdarları için kurgan adı verilen mezar yapıları oluşturmuştur.
• İslamiyet'in kabulünden sonra kurgan geleneği terk edilmiş; İslam mezar anlayışıyla uyumlu türbe yapıları ortaya çıkmıştır.
Müze, bu örnekleri “Kültürel Süreklilik ve Değişim” başlığı altında birlikte sergileyecektir.

XI. yüzyılda Türk topluluklarının yaşamını anlatan iki seyahat notu şöyledir:
I. Bazı boylar mevsimlere göre otlak değiştirerek sürülerini yetiştirmeye devam etmektedir.
II. Semerkant ve Buhara gibi kentlerde tüccarlar, zanaatkârlar ve farklı bölgelerden gelen yolcular bir araya gelmektedir.
Bir araştırmacı bu iki notu, İslamiyet'in kabulünden sonraki toplumsal hayatın aynı anda farklı biçimlerde sürdüğünü göstermek için kullanacaktır.

Bir sergide, Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han'ın İslamiyet'i kabul etmesinden sonra “Abdülkerim” adını da kullanmaya başlaması anlatılmaktadır. Serginin ikinci kartında, yeni dönemde Arapça ve Farsça kökenli ad ve ünvanların yaygınlaştığı, buna karşılık Türkçe ad ve ünvanların kullanılmaya devam ettiği belirtilmektedir.
Bir ziyaretçi iki kartı “yeni dinin kabulü, eski adlandırma geleneğinin yerini tek bir adlandırma biçiminin almasına yol açtı” diye özetler.

Türklerin İslamiyet ile tanışma ve bu dini benimseme süreciyle ilgili bir araştırmada dört bulgu kaydedilmiştir:
• İlk temaslar Hz. Ömer Dönemi'ndeki fetihlerle başlamıştır.
• Emevilerin Arap olmayan Müslümanlara yönelik ayrımcı tutumu yayılmayı yavaşlatmıştır.
• Abbasilerin eşitlikçi yaklaşımı ve 751 Talas Savaşı'nda Türklerin Müslümanlarla birlikte hareket etmesi ilişkileri güçlendirmiştir.
• Gök Tengri inancıyla İslamiyet arasındaki bazı benzerlikler benimsemeyi kolaylaştırmıştır.
Araştırma grubu, bu değişimin tek bir tarihe indirgenip indirgenemeyeceğini tartışmaktadır.