6.Sınıf Sosyal Bilgiler Ortak Mirasımız Test 1 Çöz

İlk Türklerde törenin adalet, iyilik ve faydalılık, eşitlik, insanlık gibi değerlerle ilişkilendirildiği bilinmektedir. Ayrıca bazı töre hükümleri farklı koşullara göre değişebilirken temel değerlerin korunmasına önem verilmiştir.
Bir yerleşimde ortaya çıkan yeni bir ticaret anlaşmazlığını çözmek isteyen yöneticiler, geçmişte bulunmayan bir durumla karşı karşıyadır.

İki müze bilgi kartında şu bulgular yer alır:
• Orhun Kitabeleri, II. Göktürk Devleti döneminde Türkçe yazılmış önemli anıtlardır.
• Uygurlar kâğıt ve tahta kalıplarla çoğaltma yöntemlerini kullanmış; kütüphaneler oluşturmuştur.
Bir ziyaretçi bu iki bilgi kartına dayanarak “Türklerde yazının kullanılması Uygurlarla başlamıştır.” sonucunu çıkarmıştır.

Türkistan bozkırlarında sürü besleyen bir topluluk için iki gözlem kaydedilmiştir:
• Yazın alçak düzlüklerde otlar kururken yüksek kesimlerde otlaklar yeşil kalmaktadır.
• Kışın yüksek kesimler karla kaplanırken alçak alanlarda barınma koşulları daha elverişli olmaktadır.
Topluluk, sürülerini beslemeyi sürdürürken kışın karşılaşacağı güçlükleri de azaltmak istemektedir.

Bir tarih araştırmasında şu kaynaklara ulaşılmıştır:
I. Çinli tarihçilerin ilk Türk devletleri hakkında tuttuğu kayıtlar
II. Türk toplumlarında anlatılagelen destanlar
III. II. Göktürk Devleti döneminde yazılmış Orhun Kitabeleri
Araştırmacı, bu kaynakların ortaya çıktıkları dönem ve amaçların birbirinden farklı olduğunu biliyor.

Bir müze, Türkistan’daki dört kazı buluntusunu aşağıdaki envanter görselinde sunmuştur. Müze görevlisi, bu buluntulardan hangilerinin topluluğun uzun süre aynı yerde yaşadığını ve düzenli üretim yaptığını göstermede daha güçlü kanıt olacağını araştırmaktadır.

İlk Türk devletlerine ilişkin iki yönetim kaydı şöyledir:
• Kağan, sefer kararı gibi önemli konuları kurultayda görüşmeye açmış ve beylerin düşüncelerini dinlemiştir.
• Hükümdarlık hanedan içinde devam etmiş; hanedanın farklı erkek üyeleri tahta geçme hakkı ileri sürebilmiştir.

Göktürkler, İpek Yolu üzerindeki çıkarları nedeniyle Sasanilerle ve Doğu Roma İmparatorluğu ile ilişki kurmuştur. 567 yılında Doğu Roma İmparatorluğu’na bir elçilik heyeti göndermişlerdir. Bu heyet, dönemin devletler arası ilişkilerinde önemli bir gelişme olarak görülmektedir.

Eski Türk ekonomisine ilişkin bir kayıt şöyle özetlenmiştir:
“Bir Türk topluluğu, komşu ülkeye at ve kürk göndermiş; karşılığında ipek elde etmiştir.”
Araştırmacılar bu işlemin, Türkistan’da görülen ekonomik faaliyetlerin çeşitliliğini anlamak için önemli olduğunu belirtmektedir.

İlk Türklerde sosyal yapı, ailelerden başlayarak daha büyük birliklere doğru gelişmiştir: Oguş (aile) → Urug (sülale) → Boy → Budun (millet) → İl (devlet).
Bir araştırmada, birkaç boyun ortak dil ve kültürel bağlarla bir araya geldiği; ancak kendi bağımsız siyasi teşkilatlarını kurduklarına ilişkin bir kayda rastlanmadığı belirtilmiştir.

İlk Türk ordularında kullanılan Turan taktiğinin üç aşaması görselde şematik olarak gösterilmiştir. Şemada mavi birlikler Türk ordusunu, kırmızı birlikler karşı tarafı temsil eder. Komutan, ikinci aşamada karşı tarafın beklediği biçimde ilerlemediğini fark eder.